...البته شما تأکید دارید که بحث جزيی نشود. ولی یک‌سری مسايل مبتلابه تشکل‌ها هست که مي‌خواستم لطف کنید به صورت مصداقی راجع به آن‌ها كمي بحث کنید. مثلا مخاطب‌محوري. آیا اگر مخاطب‌محوری استراتژی یک تشکل در فعاليت فرهنگی‌اش باشد این خوب است یا نه؟ مخاطب چه جایگاهی دارد؟ مخاطب‌محوری يك اصل است یا ما باید دنبال وظیفه‌ي خودمان باشیم و فقط حق را بگوییم. این‌که فقط هیأت بگذاریم که عده‌ای بیایند پای سفره‌ي امام‌حسین(ع) و دو ساعت آن‌جا باشند و جای دیگری نروند، آیا این فعالیت فرهنگی مفید است؟ آیا ما مي‌توانیم به یک نوع تشکیک در فعالیت فرهنگی قايل شویم؟ یا این‌که درست است كه فعالیت فرهنگی را مشخص کنیم و بگوییم جز این فعالیت فرهنگی نیست.

مخاطب‌محوری خودش فی‌نفسه بد نیست. به شرطی که ما از بعد عالیه‌ي مخاطب غافل نشویم. بالاخره ما بايد به او بگوییم که تو یک ابعاد عالیه‌ای داری. شاید هم نگوییم، ولی بايد توجه‌مان به این باشد که ما کدام بعد او را مي‌خواهیم تغذیه کنیم. طوری نیست که از جای آسانی هم شروع کنیم. مثلا از بعد حسی شروع کنیم که علم این‌قدر در آن پیشرفت کرده. اما بايد مواظبش باشیم که این‌جا نماند. آرام آرام بیاوریمش تا افق‌های بالاتر. استادهای واقعی کسانی‌اند که یک افق بالاتر را مي‌شناسند و راه رسیدن مخاطب‌شان به آن افق را بلدند. پس مي‌شود مخاطب‌محور بود ولی به بعد عالیه‌ي مخاطب نظر داشت. چون اگر شما این کار را نکنی طرف بعد از یک مدت به خود شما اعتراض مي‌کند. این یک نکته. اما راجع به مثالی که زدید، این‌که بچه‌ها را بکشانیم به هیأت و بعد دیگر کاری باهاشان نداشته باشیم، این اسمش سطحی‌بودن نیست. این آخرش در نهاد خودش به إن للحسین محبة مکنونة اتصال دارد. آن‌جا به نظرم هنر است اگر بچه‌ها را به هیأت هم بکشانید. حتی اگر هیأت هم خیلی عمیق برگزار نشود، از نور اباعبدالله خیلی کار برمي‌آید. همین‌جا هم راجع به آمار مسايل و آسيب‌هاي جامعه که اشاره کردید بگویم که اصلا نباید بترسید. یعنی ملتی که افقش افقی است که حسین(ع) را پذیرفته است این آدم هم برمي‌گردد، هم زود برمي‌گردد. من فکر مي‌کنم 90درصد مردم ما حضرت اباعبدالله را پذیرفته‌اند. نه این‌که حالا همه عاشقانه وارد هیأت شوند؛ اما 60-70 درصدشان به‌واسطه‌ي همین پذیرش، روش‌های‌شان را بازخوانی مي‌کنند. یک‌عده‌ای هم ممکن است بازخوانی نکنند؛ درحالی‌که ارادت‌شان باقي بماند. من نظرم این است که اگر کسی هیأتی را شروع کند فقط به این قصد که بچه‌ها را مشغول کند هم هیچ اشکالی ندارد. خطر کجاست؟ خطر آن‌جاست که ادعایش این باشد که اسلام هم همین است. ضربه از این‌جا شروع مي‌شود.

• یکی دیگر از مباحث مبتلابه تشکل‌ها بحث ارتباط خواهران و برادران در این تشکل‌ها است. الآن بعضی جاها مي‌بینیم که از این ناحیه مسايل و مشکلاتی ایجاد مي‌شود. یا جاهایی در بعضی تشکل‌ها مي‌بینیم که نوعی ازدواج‌های تشکیلاتی باب شده است. در این مورد نظر شما چیست؟

من روی حضور خواهران و برادران در تشكل هم دوباره حرفم همین است. البته به نظر من یکی از مشکل‌ترین چیزهایی که الآن در فرهنگ ما وجود دارد جایگاه زن است. یعنی فکر نکنید مسأله حل شده است؛ حل نشده است. فکر هم نکنید مي‌شود به گذشته برگشت. باید از گذشته استفاده کرد برای آینده. ما جمع بین گذشته و آینده را فعلا نداریم. حاصل قضیه این‌که یک‌مرتبه تعجب نکنید که انگار هیچ کاری نمي‌توانید بکنید. دختر با یک صفای خاصی بلند مي‌شود مي‌آید در محیطی که بالاخره آخرش نامحرم آن‌جا است. حالا باید رها کند و برود خانه؟ نه.

همین هفته یکی از خواهران خیلی فعال و متدین و باهوش که تازه ازدواج کرده آمده بود مي‌گفت شوهرم گفته است چون در این تشکل‌ها با نامحرم ارتباط داری، دیگر من راضی نیستم بروی! خوب این خواهر اگر ابتدا این را مي‌دانست که اصلا با او ازدواج نمي‌کرد. تو داری این را ایزوله‌اش مي‌کنی. این‌که راهش نشد. تو مي‌خواهی این را برگردانی به مکتب مادربزرگت! تو اصلا بیخود رفتی با این تیپ ازدواج کردی. خب مي‌رفتی با کسی از نسل مادربزرگت ازدواج مي‌کردی. این حرف تو حکم اعدام این خانم است.

باید یک بازخوانی بکنیم که در عین این‌که رعایت نامحرم و محرم بشود، هر دو جنس بتوانند فعالیت هم بكنند. ممکن است در این فعالیت آفاتی هم باشد. من نظرم اين است كه حضرت امام از ترس این آفات عقب‌نشینی نکردند. این جسارت امام که زنان را در جريان پیروزی انقلاب وارد ميدان كرد، گاهی تلفات داشت. اما از ترس این تلفات امام عقب‌نشینی نکردند.

شاید قسمت مفید حرف من برای شما همین قسمت آخر باشد که همین است که هست. خرابکاری هم ممکن است بشود. اما چه مي‌خواهید بکنید؟ مي‌خواهید برگردید به گذشته؟ نمي‌شود. مي‌خواهید این‌ها را از هم جدا کنید؟ محال است. بله یک وقتی است دستور مي‌دهید اردوهای مختلط نباشد، خب اين کار خوبی است. اما بین خواهران و برادران که در تشکل فعاليت مي‌كنند دیوار نمي‌توان کشید. باید به هم کمک کنند. خب اين وسط ممکن است کسی هم از دیگری خوشش بیاید و بعد ازدواج هم بکنند. بالاخره ما تعریف جدیدی نداریم. یعنی اگر از خود من بپرسید مي‌گویم چهار پنج سال است که روی موضوع فکر مي‌کنم ولی واقعا نمي‌دانم چه باید کرد؟ آفاتی دارد؟ بله. تعطیلش باید کرد؟ نه. مي‌شود آفاتش را برطرف کرد؟ بله. چگونه؟ نمي‌دانم.

• نسل ما در یک شرایطی قرار دارد که باید به یک بازتعریفی از این ساختارها برسد. من فکر مي‌کنم ما در تعریف تشکل انقلابی باید موضوع را به نسلی واگذار کنیم که الآن درگیرش است. اما این نسل باید افق عالی انقلاب و انسان مدنظرش باشد تا بتواند به یک تعریف مناسبی با نظر به آن افق‌ها برسد.

و چه وقت تولید ایجاد مي‌شود؟ وقتی که در گذشته نمانيم. به گذشته نباید برگشت و باید دنبال یک ساختار جدیدی بود. من هم نظرم همین است که باید بشود و امیدوار هم هستم. من با خواهران و برادران خیلی خوب که در این فضاها فعالند و از طرفی هم نگرانند که حریم‌ها نشکند مرتبطم. همین که بپذیرند باید تعریف جدیدی بشود آرام‌آرام نهادینه مي‌شود. نمونه‌اش را هم که دیگر شنیده‌ايد. خانمي ‌به اسم نصیبه آمد خدمت پیامبر. شروع کرد گفت من نماینده‌ي زن‌ها هستم. چرا شما مردها به ثواب شهادت مي‌رسید ولی ما باید بچه‌داری و خانه‌نشینی كنیم و چیزی به ما نرسد؟ این‌ها را هم با یک بلاغتی گفت که حضرت را به ذوق آورد. به‌طوری‌که به اطرافیان‌شان گفتند کیف مي‌کنید از بصیرت این زن؟! یعنی حضرت یک نوع فکر را مي‌دیدند و تقویت همین جریان هم زنان سلحشوری شدند که در صدر اسلام به منصه‌ي ظهور رسیدند. منتها به ادله‌ای که بحث مفصلی مي‌طلبد متأسفانه در سیصد سال اخیر این نوع رویکرد به خفا رفت.